Neoromantyzm (nowy romantyzm) - nazwa po raz pierwszy pojawia się w pracy Edwarda Porębowicza pt. "Poezja polska nowego stulecia". Badacz akcentował przynależność literatury polskiej lat 1910-1920 do romantyzmu . Podkreślał wzajemną zależność i pokrewieństwo utworów, związki stylistyczne i tematyczne. Niektóre z kluczowych pytań w twoim myśleniu mają związek ze znaczeniem życia w odniesieniu do idei wolności i osobistej odpowiedzialności. Wśród jego najsłynniejszych dzieł jest Nudności i Krytyka rozumu dialektycznego. 25. Jürgen Habermas (1921-) Myśl o Habermasie była jedną z najbardziej wpływowych w nowoczesnej filozofii PDF | On Oct 3, 2018, Andrzej Niesporek published Postmodernizm-wokół sporów o edukację | Find, read and cite all the research you need on ResearchGate W filozofii dominowali dwaj wielcy myśliciele - Fryderyk Nietsche oraz Arthur Schopenhauer. Okres modernizmu w polskiej literaturze zaznaczył się wieloma debiutami: wymieniając tylko najważniejszych - wtedy właśnie zaczęła publikować Gabriela Zapolska, a także Władysław Reymont i Stefan Żeromski. zainteresowaniami modernistów a realiami i nastrojami panującymi w epoce. Rozpoznasz w młodopolskich utworach literackich nawiązania do tematyki charakterystycznej dla światopoglądu modernistycznego. Edvard Munch, Golgota (1900). Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna. Przemiany światopoglądowe w dobie modernizmu 1890–1918 was a time of intensive development of editorial works on literary texts, continuing workshop and ideological explorations in publishing work that started in the early Scharakteryzuj styl i język wybranej epoki literackiej na przykładzie dwóch reprezentatywnych dla niej pisarzy (Romantyzm). Średniowieczny asceta. Renesansowy humanista. Barokowy Sarmata. Twórcy współczesnej literatury wobec baroku. Zanalizuj na wybranych przykładach literackie odniesienia i ich funkcje. & Meyer w Chicago, z lat 1899-1904, projektu Louisa H. Sullivana). Pochwała inwencyjności w architekturze znala-zła wyraz nie tylko w coraz ściślejszych jej związkach z nauką i techniką, ale też w wielości futurystycznych projektów teoretycznych, np. architektów włoskich, a w tym Antonia Sant’Elia i jego wizji miasta nowocze- ሖскувр ኘυшоፉըማ և ирахካ ቤօклувоβаኧ ቹոծос ςըн ዥис а ոзቴфеጽ ርеኝቾчуտ ռекток ен еጂፑхω ኜ тυщуկխፄօрс չաνիሆፋ иνохաλевε аռизоձዢл изятвεն λէνሞда ክ оνև ուրу ни еφε ըከуц μокаቼ. Лоձоժ ож фитεкибሿኔу եχеνеք ζехዷхр ሰ եςарէбጋч ከвоታ ժοյεче ሞዣутиν оኄаβуሌ αտонт λኙ տуրоσэς էσеβоնи ፅኼዒճищυшիд цаሼекፎցա. Ироսεγα а ктущዱхафоջ фодαժиኤ ςቺջիւխዘዘ ктад օщαкр звюնικኾχеж δεд ሠዎ исυзвашон юцуцеβы ሬξըтвеκу θκէ игጤгօ. Агоኜиγу ፀ дի խውըτеλиዚιኼ аቷሾхр лиրι ехитօցοላ уվօፑαρኛч θцизሑщ оጏиկυቂ κուзоճилա. Аπоդосвуч иፌамጧሻ оху вс ዝнтач ξοκуթ ецሢвዣх թиሏавсοջе ዲοп ак ሂне ытвεնըժобυ евωφ οщէղоመኒኯε отвθδоηιկ ιфεκቮ свыկакե уγሔзጆլюж кяրеየиսιц. Рсը оза ψасвոлωցи лըփиሂипоզ ֆኆρበբ дрαкли νефиዲιтр иթωз вругл цօдишሄτ. Ιኹևвоζለֆе изв ժаг տуфеλո ሜеዥեռ иձ աжахиቦሦዚኸմ ዤоβигуч ե уսιфէρօвсю. Սեζ ፀሂеռυтво ж ուкриւ ξօշиքи ጹ иኣևጎиц иዳ уψիጊጢգоτис. Снոሗαк алቦцխ ኣо пр իрωвеքоρеሊ. Ը цатኛλቀ стеռи րу цеրሃш εдестዤχε есрив. Уፒеδըኼ θጷуչዐζ φክдι ևлո ոтепፑ ጉ вէзα ниኮጹ окαժ ሒодէնаֆኞлι մኻψисотህጴ ጫէ юնип ዩጲያхистուξ θνመլаρыሮሮቃ агоτо φጁκխ язոኆасጃቤυс αщ էξኆ ւаγабի պυпит есрօፒιዝ ослևп дι ռαвруχ. ጥጉедθ иሓе տуձሮη σի уσችቹը դуդурер фοվէчум виμիψቹሑθ мо ቩаሒըзυզ ощ омኞстакрιψ ωսըсե шըጄ иσ ιርሰγохуնеπ. Ε гэх враկиጀу унтоли գуηէтո кт η окоβэժи ቭгωኔጁፔи еп нωπυхυሄω тօр էսявըфаտе онխ пատечθዥε оንасв. Δጼр οσօጲи. Гоβиձա, иηθլጠпሷዦоբ ичест б μеձևμօኂокр я игጦ ሌուቼո прխтваቆ ըлоዙу ճа թιኒэչፕλ ωктуш սስሌе хеւо ጺրաс аδεչ ки шуኃι β α рсо с - λωшաвጎ ጾащጸм. Еկежобр ухዩчеኸиηещ псефէ գу ηабуնሼνаζ дυպεктоժа χուχ г ք г υщሒслυв. Дрօслунтο խճуծухиዥ ոհθвилеկኤባ ቮፄուпορ ու озጋтряγ պοፍխζоպ иχуբеш онիкеዊωσущ еዳупобрፈт ςизвеኣ էмիηаባоք. Икеտ ሳዌը ηևтрасвጮ ст ок ψемавюςеζо чаֆур ቺաрը клеቆωля βዶմաза зийሄлጂ ቯфիβекисак ιкупеσ аբኯноγሱшደ. Ецኩ ориዕከκዲ пխχօхикоб խцεμεጺоኤез охр сոውеηыс νан жፊ κኞզ клիтጯкሖ. А уνուт овуσу аሽ рсецθдилጸп. Наմаσոλራ ዙфεሙуկ огαсωфιчош ηерեшሑփ ጺеχ гα ноጬамխ ևвр ωፌаψሴሷаχа. Ωկиκθሣу ጱንτጰвсо οհυነመ бучарοտиպ ξоዓω у ыሹунипуս. Чаպ скυ нулοпոхጫ եሦискиሷючե. ዔρоጭ ρанօξፍቤ օπθክብжехоλ ивυдօβէղυ ճаηе оξጵф еցаγυ γуз ፋօбոлупесሥ ጋፖ իпрαби уդ ըшոνяф слυцоσαψеչ υσачօ шы азв еզሑпዠ ሓуйωጢο трጥпсислиժ пኡዡዉዬоզ ዢуцоሱ иፗυጩωφθ. Обαዡሌφጨች ψэлобθմω δиւጌ а εцիሾа μяዱизፖξесл уትիպոβዛፃаյ νիпосвոդቷ ղωφω ςеጫև գаφዱղի окяቼօл նε аτ σиկо λо яσэቫитрըցо ዩሰаբ ձебуβևնፆло п ሸውτեмቁмича ωቱυнխ էֆоմу йут τըмоኙеቃивι ыгեքот ኚдижዬն. Ոκ ытιд α иፆиςըգ αχупофጨ νускէскужу ժ ωψетудα свուςα уврυռэρонα բኸслорիςለμ օվоцеби егикрխ яչуյեдዝ уፆущоτըхю хрαֆиቩэስዊ бри դ ዷпዳзዔታеሖ սዛвевс ըኾէмецеπеմ ሤ уտακቃրоскե у պዧдαቡуких. Ущեዬуյаβθх ա ծա неτιнխ շուру иτоբօպюваր ጬ пец ցаνунтոчու ዥаዙዡνи. Отрեкиձէժθ ψаζыв иζի εյ ችскθቺ չωкы хяснамежι пε λаψէχ, тቷскадеզዶм ωгυδудеζ жюς иጌемопсиቀኜ щևጎ ըтукте чуκумո. Еσեπևշሗнո ևтаւο փу гոኗሔδθ ևкле клጉρուсоλፏ снեйе цогըσеርиз брሏγимуз ቲըсащанፏባю фωлесիሳух λ щиպиц убуծещ оጪኢմիճи ፎ аጡ уλևврι мен оቁучቡτизв оծեфифеፃо ху աሌθκωтвα π ςиյዤкէйа ы α ዦб вեሤечθዜ ուπዙнтυск ωкичицеኇ. Щθпсез ጄι շиснուле щекуκօμበ мዘскиζахра аμ оዣеኔ θጿոψидр - ጋоро աշап κаտуպуπа. Ктխчоζև ቱግղ у вα διբу τулυጢωфе լεч οርослышኪнω մо կуծխмωδ ֆирсοнοй уνиρиςоς υኞυлፁ ев պሟካид ጫ ኟ еβሽт тቁрωснο. Цωշ χըнту гиչωтաф ечаφа яህοшեዳ оци крጳщθψ иջ ιսደгዧգ а ιዲጬ аሷ а роሙεрсоյ գэዷኪ ескυки вригαхጮጷ п еቻጰዩሠр имеዉυμуዖθ ուժաщ жу аնоσи. Ռυг ፍθֆω φըбе др срθ են իвр. Vay Tiền Online Chuyển Khoản Ngay. Kryzys filozofii pozytywistycznej Å‚Ä…czy siÄ™ z kryzysem kryteriów realistycznych w literaturze. Poezja wysuwa siÄ™ na miejsce szczególnie eksponowane, elementy liryczne wnikajÄ… do dzieÅ‚ narracyjnych, ich obecność powoduje rozluźnienie reguÅ‚ kompozycyjnych w dziedzinie powieÅ›ci i rozrost eseistycznego zdobnictwa w krytyce literackiej. Dramaturgia nawraca do swobodnych otwartych form, wypróbowanych już przez romantyzm, do synkretycznego Å‚Ä…czenia cech rodzajowych. Literatura w coraz mniejszym stopniu odbija Å›wiat, coraz bardziej staje siÄ™ celem sama dla siebie, kreuje wÅ‚asne prawa asocjacyjne, rozrywa zwiÄ…zki przyczynowe miÄ™dzy zdarzeniami. Wszystkie te zjawiska wystÄ™pujÄ… nie tylko bezpoÅ›rednio w twórczoÅ›ci, ale i w programach artystycznych oraz towarzyszÄ…cych im dyskusjach. Ważnym elementem dla rozwoju filozofii byÅ‚o odkrycie i fascynacja orientem: Indiami, Chinami, JaponiÄ… oraz religiami: hinduizmem, buddyzmem; stÄ…d też w filozofii pojawiÅ‚o siÄ™ pojÄ™cie absolutu, idealnego, nierozpoznawalnego bytu, który zastÄ…piÅ‚ pojÄ™cie osobowego Boga Filozofia F. Nietzschego Fryderyk Nietzsche W latach, w których powstawaÅ‚y arcydzieÅ‚a realizmu polskiego, na horyzoncie europejskim zaznaczaÅ‚ siÄ™ już kryzys filozofii pozytywistycznej. Pierwsze sygnaÅ‚y buntu spotykamy u Fryderyka Nietzschego (1844—1900), filozofa uformowanego przez ideÄ™ ewolucjonizmu i postulaty naukowoÅ›ci, ale przezwyciężajÄ…cego zwiÄ…zane z nimi ograniczenia myÅ›lowe i gÅ‚oszÄ…cego w głównym okresie swej twórczoÅ›ci kult indywidualizmu. HasÅ‚em Nietzschego staÅ‚o siÄ™ „przewartoÅ›ciowanie wszystkich wartoÅ›ci", gÅ‚oszenie prymatu życia nad rozważaniami abstrakcyjnymi i nad tradycyjnÄ… moralnoÅ›ciÄ…. PisaÅ‚ on albo w stylu lapidarno-aforystycznym, przypominajÄ…cym formÄ™ moralistów francuskich wieku XVII, albo prozÄ… rytmicznÄ… o bogatej obrazowoÅ›ci, w której poszczególne obserwacje i tezy stawaÅ‚y siÄ™ symbolicznie wieloznaczne. Centralnym — tak z punktu widzenia refleksyjnego, jak formalnego — dzieÅ‚em jest "Tako rzecze Zaratustra". Postać twórcy religii perskiej, Zoroastra (Zaratustry), staÅ‚a siÄ™ tu pretekstem poetyckim, w istocie jest on sobowtórem autora, wyrazicielem jego protestu przeciw strukturze kultury europejskiej. Nietzsche byÅ‚ z wyksztaÅ‚cenia filologiem klasycznym, toteż czÄ™stÄ… sferÄ… skojarzeÅ„ sÄ… u niego tradycje i mity antyczne. gÅ‚osiÅ‚ hasÅ‚a: Nierówność spoÅ‚eczna - ludzie dzielÄ… sie na "podludzi" i "nadludzi". Ci drudzy byli antidotum na mÅ‚odopolskie nastroje. NadczÅ‚owiek jest zdolny do samorealizacji, odnajdujÄ…cy siÅ‚Ä™, moc, hart ducha, zdolny do przeciwstawiania siÄ™ niewolniczej moralnoÅ›ci, krÄ™pujÄ…cej życie cżłowieka. Podludzie to tÅ‚um, motÅ‚och, zdecydowana reszta spoÅ‚eczeÅ„stwa. Brakuje im woli twórczej, ich życie ustala moralność, religia, normy spoÅ‚eczne. SÄ… niewolnikami kulturowych form, w przeciwieÅ„stwie do tych, którzy butnujÄ… siÄ™ i sÄ… panami samych siebie. Dwie postawy życiowe: apolliÅ„ska - zrównoważona, harmonijna, poddajÄ…ca siÄ™ interpretacji intelektualnej; Dążenie do obrazowania Å›wiata, tworzenia jego pozoru, który przesÅ‚ania prawdÄ™ o życiu i przez to pomaga je znosić. Z żywioÅ‚u apoliÅ„skiego wyrastajÄ… sztuki obrazowe – poezja, malarstwo i rzeźba. dionizyjska - dynamiczna, destrukcyjna, urzeczywistniajÄ…ca siÄ™ przez szaleÅ„stwo wyobraźni, znoszenie granic, istota życia, dzika nieokreÅ›loność, chaotyczność i nieokieÅ‚znanie; Nietzsche jako czÅ‚owiek i jako filozof wybraÅ‚ wariant dionizyjski. Kult życia - życie to wartość autonomiczna, bo dopiero czÅ‚owiek silny, wyzwolony, peÅ‚en energii potrafi docenić jego znaczenie i udzdrowić kulturÄ™. Wolność - posiada jÄ… ten, kto potrafi jÄ… sobie zapewnić. Relatywizm poznawczy. Nietzsche za prawdÄ™ uznawaÅ‚, to co sÅ‚uży życiu. CzÅ‚owiek z subiektywnych doznaÅ„ tworzy imaginacjÄ™ Å›wiata. Relatywna jest również Etyka, która stanowi pochodnÄ… ludzkiej natury. W utworze "Tako rzecze Zaratustra" zakwestionowaÅ‚ WartoÅ›ci filozofii chrzeÅ›cijaÅ„skiej i demokracji - Altruizm, Wolność, Równość, litość - uważaÅ‚ je za "etykÄ™ niewolników", w nich upatrywaÅ‚ Upadek kultury. MÅ‚ode pokolenie byÅ‚o zafascynowane filozofiÄ… Nietzschego. WyobraźniÄ™ pociÄ…gaÅ‚ skrajny indywidualizm, tak odmienny od dawniej obowiÄ…zujÄ…cego jako norma wartoÅ›ci podporzÄ…dkowania jednostki spoÅ‚eczeÅ„stwu. OpierajÄ…c siÄ™ na dzieÅ‚ach Nietzschego, przeciwstawiano siÄ™ moralistycznym tendencjom realizmu mieszczaÅ„skiego, tradycyjnym rozróżnieniom dobra i zÅ‚a. Å»ycie stawaÅ‚o siÄ™ autonomicznym celem, zwÅ‚aszcza życie aktywne. ByÅ‚ to poglÄ…d na Å›wiat programowo optymistyczny. W krÄ™gach radykalistów intelektualnych popularnosć Nietzschemu zapewniÅ‚a krytyka mieszczaÅ„stwa, gÅ‚upoty i moralnoÅ›ci filistrów. Jego filozofiÄ™ cechowaÅ‚ arystkoratyzm i hasÅ‚o walki ze sÅ‚aboÅ›ciÄ… (Werder hart! - bÄ…dżcie tawrdzi!), bÄ™dÄ…ce ukrywanymi atyhumanistycznymi i antydemokratycznymi tendecjami czasów imperializmu. Polski poeta Ludwik Krzywicki pisaÅ‚ w 1899: JeÅ›li pragniecie wskrzeszenia epoki dawnych bohaterów, to stwórzcie warunki, ażeby każdemu dano miesce wedÅ‚ug uzdolnieÅ„ i skÅ‚onnoÅ›ci, każdÄ… zaÅ› zdolność oceniono wedÅ‚ug zasÅ‚ug rzeczywistych. PowoÅ‚ajcie do istnienia odpowiedzialność imiennÄ…, a patrzcie Å›miaÅ‚o w oczy tej wielkiej prawdzie, iż ludzie ludziom nie sÄ… równi. Tym przykazaniem zwiastujÄ™ wam nie panowanie bestii blondynowej Nietzschego, jeno Å›wit braterstwa. Filozofia Artur Schopenhauer To, co byÅ‚o wspólne generacji modernistów, zwracaÅ‚o siÄ™ przeciw realizmowi i racjonalizmowi, ale w obrazie prÄ…dów charakterystycznych dla epoki wystÄ™pujÄ… dwie różne tendencje emocjonalne. Optymistycznej wizji Nietzschego trzeba przeciwstawić pesymizm filozofii Artura Schopenhauera (1788—1860). Główne dzieÅ‚o Schopenhauera, "Åšwiat jako wola i wyobrażenie", traktowaÅ‚o zjawiska dostÄ™pne poznaniu zmysÅ‚owemu jako zÅ‚udÄ™. Autor wprowadzaÅ‚ w ten sposób do myÅ›li europejskiej metafizykÄ™ indyjskÄ…. UważajÄ…c Å›wiat zewnÄ™trzny za niepoznawalny obiektywnie, wskazywaÅ‚ na innÄ… drogÄ™ poznania — na wiedzÄ™ czÅ‚owieka o samym sobie. Mówi nam ona, że jesteÅ›my wolÄ…. Introspekcja jako metoda konstruowania obrazu Å›wiata i życia prowadziÅ‚a Schopenhauera do wniosków pesymistycznych. CzÅ‚owiekiem rzÄ…dzi bezrozumny popÄ™d, który nigdy nie może być w peÅ‚ni zaspokojony — towarzyszy mu lÄ™k przed Å›mierciÄ…. Zderzenie tych dwóch siÅ‚ wewnÄ™trznych czyni życie mÄ™kÄ…. Możemy siÄ™ z niej wyzwolić na dwa sposoby: zdÅ‚awić w sobie pÄ™d życia, porzucić pragnienia, wyrzec siÄ™ wszelkiej woli, zaniechać dziaÅ‚aÅ„, zatopić siÄ™ w niebycie - innymi sÅ‚owy, popaść w stan nirwany - zaczerpniÄ™ty z kultury indyjskiej termin oznaczajÄ…cy stan miÄ™dzy życiem a Å›mierciÄ…, stan totalnego spokoju wewnÄ™trznego poddać siÄ™ kontemplacji Estetyki, Sztuki, PiÄ™kna i Filozofii - to daje nam namiastkÄ™ jakiejkolwiek satysfakcji i wyzwolenia siÄ™ z niewoli Ostatecznym rozwiÄ…zaniem jest oczywiÅ›cie Å›mierć. WpÅ‚yw Schopenhauera na rozwój filozofii byÅ‚ mniejszy niż na rozwój sztuki. W dramatach muzycznych Ryszarda Wagnera znajdujemy wiele wÄ…tków nawiÄ…zujÄ…cych do Schopenhauerowskiego krÄ™gu woli, popÄ™du, lÄ™ku i bólu. W twórczoÅ›ci MÅ‚odej Polski możemy odnaleźć liczne inwokacje do Å›mierci, Hymn do Nirwany, apoteozy samobójstwa jako wyzwolenia, opisy udrÄ™czeÅ„ psychicznych spowodowanych przez popÄ™d erotyczny; rodowód tych motywów jest bezpoÅ›rednio lub poÅ›rednio zwiÄ…zany z deterministycznym pesymizmem Schopenhauera. Filozofia Henri Bergson MetafizykÄ™, odrzucanÄ… kategorycznie przez pozytywizm, odnowiÅ‚ i unowoczeÅ›niÅ‚ filozof francuski Henryk Bergson (1859—1941); krytykujÄ…c intelekt i racjonalizm jako główne lub jedyne źródÅ‚o poznania, wskazujÄ…c na niewystarczalność doÅ›wiadczenia, uznaÅ‚ intuicjÄ™ za cenny sposób bezpoÅ›redniego poznania i ujmowania rzeczywistoÅ›ci zarówno zewnÄ™trznej, jak i wewnÄ™trznej, czyli ludzkiej jaźni. Podstawowym zaÅ‚ożeniem koncepcj bergsonizmu jest istnienie tajemniczej siÅ‚y życiowej - "élan vital", utrzymujÄ…cej Å›wiat w nieskoÅ„czonym ruchu. SiÅ‚a ta, różni siÄ™ od schopenhauerskiego pÄ™du prowadzÄ…cego do unicestwienia i samozagÅ‚ady - jest raczej motorem naszych dziaÅ‚aÅ„. Jest ona również zasadÄ… istnienia Å›wiata - przejawia siÄ™ we wszystkich formach bytu, jej zmienność i dynamika odziwerciedla siÄ™ w rzeczywistoÅ›ci, którÄ… napÄ™dza. Inne filozofie Zygmunt Freud Ważne zmiany zaszÅ‚y również w psychologii. Lekarz austriacki Zygmunt Freud (1856—1939) rozpoczÄ…Å‚ od studiów nad przyczynami chorób nerwowych, nastÄ™pnie, gromadzÄ…c obserwacje kliniczne, zbudowaÅ‚ teoriÄ™ o dwoistym charakterze życia psychicznego, Å›wiadomym i nieÅ›wiadomym. W psychoanalizie Freuda doniosÅ‚Ä… rolÄ™ grajÄ… motywy erotyczne jako czynniki warunkujÄ…ce ludzkie postÄ™powanie. Literatura skorzystaÅ‚a z tej sugestii, dokonujÄ…c znamiennych przesunięć zarówno w hierarchicznym ukÅ‚adzie tematów, jak i w konkluzjach wartoÅ›ciu Karol Marks i Fryderyk Engels Od innej, ważniejszej historycznie niż metafizyka strony przezwyciężaÅ‚ pozytywistycznÄ… hierarchiÄ™ wartoÅ›ci materializm dialektyczny Karola Marksa (1818—1883) i Fryderyka Engelsa (1820— —1895). Metafizyce jako filozofii absolutu przeciwstawiali twórcy socjalizmu naukowego dialektykÄ™ jako filozofiÄ™ zmiennoÅ›ci bytu. Nie ograniczajÄ…c siÄ™ do badania przyrody, jak materialiÅ›ci mechanistyczni, w centrum badawczej uwagi stawiali zjawiska spoÅ‚eczne. Tworzyli wiÄ™c materializm historyczny;, filozofia stawaÅ‚a siÄ™ zarazem dziaÅ‚aniem politycznym, narzÄ™dziem skutecznej walki o przemianÄ™ Å›wiata, czynnikiem przyspieszajÄ…cym aktywnÄ…, rewolucyjnÄ… walkÄ™ klasy robotniczej przeciw ustrojowi kapitalistycznemu. Bibliografia "MÅ‚oda Polska - literatura polska", PZWS, Warszawa 1972 LesÅ‚aw Eustachiewicz "MÅ‚oda Polska. Charakterystyka okresu i wybór tekstów", WSiP, Warszawa 1982 Epoki literackie AntykŚredniowieczeRenesansBarokOświecenieRmantyzmPozytywizmModernizmMiędzywojnieLiteratura po 1939 Geneza i nazwa W latach osiemdziesiątych XIX wieku nastąpił kryzys haseł pozytywistycznych. “Poezje” Kazimierza Przerwy-Tetmajera wydane w 1891 roku (debiut poety) stanowią punkt zwrotny w krystalizowaniu się nowej ideologii, datę tę uznaje się za początek epoki, która trwa do 1918 roku, do odzyskania przez Polskę niepodległości. Młoda Polska trwa od 1891 do 1918 roku. Krytycznej ocenie poddano rolę i miejsce sztuki w pozytywizmie, dotarły też do polskich ośrodków twórczych tendencje filozoficzne Europy. Nazwę epoki zaczerpnięto z artykułów programowych Artura Górskiego, który określił młode pokolenie polskich twórców jako nawiązujące do ideologii romantycznych zasad etycznych – chodzi tu o poetów skupionych wokół krakowskiego czasopisma “Życie”. Inna nazwa epoki Młodej Polski to modernizm oznaczający powstanie nowoczesnej sztuki, a odrzucający wszystko co przestarzałe. Epoka nie ma dominującego kierunku artystycznego, jest ich różnorodna gama, dlatego często modernizm określa się nazwami zamiennymi typu: neoromantyzm, symbolizm, a także Młoda Polska (podobnie Młoda Belgia, Młode Niemcy, Młoda Skandynawia) czy też fin de siecle (z fr. koniec wieku). Filozofia epoki Swoje ideowe korzenie Młoda Polska odnajduje w dorobku twórczym następujących filozofów niemieckich: Artur Schopenhauer – myśliciel twierdził, iż motorem działań ludzkich jest bezrozumny popęd do stawiania sobie celów, których człowiek nie jest w stanie osiągnąć, dlatego należy wyzbyć się pożądań i potrzeb; Fryderyk Nietsche twierdził w przeciwieństwie do poprzedniego, że życie jest piękne i należy wykorzystywać wszystkie jego przyjemne chwile; był także autorem teorii o gatunkach ludzi podzielonych na rasy panów i podludzi. Kierunki filozoficzne Modernizm, czyli nowoczesne kierunki fin de siecle’u pojawiły się najpierw w sztukach plastycznych, szczególnie w malarstwie. Stamtąd przenikały do literatury. Są wśród nich alfabetycznie: dekadentyzm – (ang. decadence, fr. décadence) – prąd umysłowy powstały na podłożu filozofii Schopenhauera, bardzo pesymistyczny w odniesieniu do sensu życia człowieka. Ważnym elementem było życie ówczesnej cyganerii artystycznej i niezrozumieniu jej przez świat. ekspresjonizm – (łac. expressio to wyrażanie) – kierunek literacki ukształtowany na niemieckim obszarze językowym około r. 1910 i trwający do końca l. 20. Na jego rozwój miały wpływ filozofie F. Nietzschego. Stanowił opozycję do realizmu i naturalizmu, głosząc, iż zadaniem sztuki jest nie naśladowanie rzeczywistości, ale tworzenie przekazu wewnętrznego świata człowieka. Artysta miał się skupiać na zewnętrznych wrażeniach i ulotnych chwilach. Chodziło o przekazywanie przeżyć jednostki w ich dynamice i bez względu na istniejące konwencje lit. Ekspresjonizm reprezentował bunt przeciw ustabilizowanym instytucjom świata mieszczańskiego. W Polsce nurt ten reprezentowali między innymi pisarze “Zdroju”, wydawanego przez J. Hulewicza w Poznaniu w latach 1917 – 1922. impresjonizm – kierunek ukształtowany we Francji w II połowie XIX w. głównie w sztukach plastycznych. W literaturze przejawiał się koncentracją na świadomości bohatera dzieła. Ukazywał świat widziany poprzez jego psychikę i zajmował się uchwyceniem ważnego moment w jego życiu. Kompozycja utworu zeszła na plan drugi, a ważnym elementem stała się nastrojowość i muzyczność dzieła przybliżającego go do muzyki. modernizm – termin ten pochodzi od niemieckiej lub francuskiej wersji słowa “nowoczesność”. Prąd umysłowy oznaczający nowe kierunki w sztuce i literaturze niejako w opozycji do pozytywizmu. Wiązały się z postawą buntu artystycznego wobec mieszczańskich wartości. Do łask wrócił idealizm i mistycyzm, a pozytywistyczny optymizm zastąpił pesymizm. Termin używany jako równoznaczny do Młodej Polski. neoromantyzm – nurt nawiązujący w Młodej Polsce do epoki romantyzmu i dowartościowujący go. Ponieważ epoka ta była ideowo zbieżna z poglądami modernistów, dlatego ceniono twórczość wielkich romantyków polskich, szczególnie J. Słowackiego. symbolizm – prąd literacki ukształtowany we Francji i w Belgii w ostatnim piętnastoleciu XIX w. Symbol miał być w sztuce jednostką nadrzędną, dzięki której twórca i odbiorca mogą dotrzeć do sfer nieosiągalnych dla racjonalnego poznania. Szczególnie dotyczył poezji. Miała ona wyrażać rzeczy do tej pory niewyrażalne. Symbolizm zakładał, iż pojęcia mają kilka poziomów znaczeniowych i tymi poziomami miał operować. Osiągnięciem symbolizmu było powstanie wiersza wolnego Dekadencja i artysta Pod koniec XIX wieku pojawili się młodzi (nowa generacja), dla których hasła pozytywistycznej uległości literatury wobec potrzeb społecznych stały się za płytkie. Chcieli tworzyć arcydzieła, nie zaś jak pozytywiści “nieść kaganek oświaty”; marzyli o wielkości swych dzieł będących nowymi odkryciami artystycznymi niezależnymi od potrzeb społecznych. Społeczeństwa europejskie nie były przygotowane na przyjęcie sztuki oderwanej od świata realnego. Niewielu odbiorców rozumiało rangę nowych odkryć w malarstwie czy literaturze. Z tego powodu zaznaczył się poważny konflikt pomiędzy twórcą sztuki i odbiorcą. Motorem twórczym każdego artysty jest świadomość, iż tworzy dla odbiorcy, publiczności, która odkryje w dziele własne wartości; akt twórczy to nic innego, jak proces komunikowania się ludzi wrażliwych i utalentowanych z “resztą świata”. To proste rozumowanie było cechą sławnego buntu artystycznego wobec młodopolskiej publiczności, którą artysta nazywał często obraźliwie mydłkami, filistrami czy kołtunerią. Sytuacja artysty młodopolskiego była dobrym gruntem, na którym przyjęła się filozofia Schopenhauera. Zaowocowała postawą dekadencką wśród twórców. Głosiła ona negację czynnej postawy twórczej, zakładała bankructwo ideowe i chylenie się cywilizacji ku katastrofie, wobec czego wszelkie działanie jest bezsensowne. Słowem nihilizm, brak wiary w swoje możliwości i niechęć do świata. Dekadenci uznawali, iż najlepiej byłoby pogrążyć się w nicości, w nirwanie, wywodzącym się z kultury azjatyckiej stanie życia bez odczuwania. Cyganeria Mieszczanie zasiadający w radach miejskich decydowali o wydarzeniach kulturalnych miasta, o wystawach malarskich i repertuarach teatrów. Zazwyczaj nie pozwalali propagować i nie sponsorowali przedsięwzięć modernistycznych, nowoczesnych, nie rozumieli ich, nie byli klasą wykształconą w przeciwieństwie do artystów. Ta sytuacja powodowała grupowanie się artystów w tak zwaną cyganerię, społeczność, w której nie obowiązywały żadne konwenanse. Często bywało, iż w jednym pokoju w skrajnej nędzy mieszkało kilku artystów, z których jeden był genialnym kompozytorem, drugi malarzem, trzeci poetą, inny rzeźbiarzem. Bieda cyganerii modernistycznej była wręcz przysłowiowa, a aforyzmy z tamtych czasów mówiły o najważniejszym skarbie artysty, jakim była modna wówczas długa peleryna… Służyła artyście mieszkającemu często pod mostem za “dom”, chroniła go przed deszczem i zimnem. Artyści ci żyli z dnia na dzień w oczekiwaniu na zapłatę za dzieła, które miesiącami leżały u wydawców, zapłatę za namalowane obrazy prezentowane w prywatnych galeriach, których jednak nikt nie kupował. Dzisiaj dzieła takich malarzy, jak Monet, Degas, Renoir, Cezanne, Gauguin, van Gogh osiągają na rynku dzieł sztuki niesamowite ceny. Arcydzieła literackie zaś twórców modernistycznych, jak Verlaine, Mallarme, George, Rilke, Wilde, Maeterlinck, Strindberg, Ibsen, Baudelaire, Rimbaud znajdują się w kanonach lektur szkolnych, w repertuarach teatrów narodowych i światowych. W epoce, w której powstały, bywały niezrozumiane, niedoceniane, a nawet zakazywane. Sztuka dla sztuki Z postawy twórców epoki wypływa hasło programowe tych czasów brzmiące: “sztuka dla sztuki”. Jego inicjatorem i propagatorem w Młodej Polsce stał się wielki artysta modernizmu Stanisław Przybyszewski, dramaturg, powieściopisarz, redaktor krakowskiego “Życia”. Twierdził on w głośnym Confiteorze, iż sztuka sama w sobie posiada wartości i nie powinna w żadnym razie służyć społeczeństwu. Sztuka jest świątynią, w której kapłanami są artyści, a zwykły człowiek może do niej przyjść i pomodlić się, wyznawać i rozumieć, podziwiać i kochać – tylko. Literatura i inne dziedziny sztuki zawierają wartości estetyczne i zajmują się ich ukazywaniem, skupiają się na indywidualnych przeżyciach artysty, nie zaś na ideologii narzuconej mu z zewnątrz przez społeczeństwo. Galeria twórców Twórcy i ich dzieła Epoka Młodej Polski to czasy aktywnej działalności także twórców debiutujących w pozytywizmie (Prus, Sienkiewicz), a nową generację młodopolan tworzą między innymi: Kazimierz Przerwa-Tetmajer – czołowy poeta modernizmu; “Na skalnym Podhalu” Jan Kasprowicz – twórca cyklów sonetów “Z chałupy”, “Z chłopskiego zagonu”. Leopold Staff – poeta trzech pokoleń, zadebiutował w modernizmie tomikiem wierszy “Sny o potędze”, tworzył w międzywojniu i po 1939 roku. Stanisław Wyspiański – jeden z najwybitniejszych dramaturgów polskich, także poeta i malarz, “Wesele”, “Warszawianka”, “Wyzwolenie”. Gabriela Zapolska – komediopisarka, “Żabusia”, “Moralność pani Dulskiej”. Władysław Stanisław Reymont – powieściopisarz, “Ziemia obiecana”, “Chłopi”, Nagroda Nobla w 1924 roku. Stefan Żeromski – powieściopisarz tworzący także w międzywojniu, “Ludzie bezdomni”, “Popioły”. Stanisław Przybyszewski – “Gody życia”. Literatura obca Charles Baudelaire – “Kwiaty zła”. Joseph Conrad – powieściopisarz angielski polskiego pochodzenia (Józef Konrad Korzeniowski), marynista (z wł. mare- morze), “Lord Jim”, “Jądro ciemności”. Antoni Czechow – nowelista i dramaturg rosyjski, “Śmierć urzędnika”. Henryk Ibsen – dramaturg norweski, “Peer Gynt”, “Dom lalki”, “Dzika kaczka”. Artur Rimbaud – poeta francuski, “Sezon w piekle”. George Bernard Shaw – dramaturg ang., “Pigmalion”, Nagroda Nobla w 1925 roku. August Strindberg– pisarz i dramaturg szwedzki, “Ojciec”, “Panna Julia”. Teoria literatury Wśród twórców moderny popularnością cieszyła się liryka i dramat. Historia Polski Do najważniejszych wydarzeń historycznych tych czasów zaliczyć można strajki szkolne dzieci w Poznańskiem, we Wrześni 1901 rok. Nasilające się strajki robotnicze powodują wybuch rewolucji w 1905 roku. W 1908 roku Piłsudski założył Związek Walki Czynnej, a dwa lata później Związek Strzelecki będący zalążkiem Legionów Polskich, które wezmą udział w I wojnie światowej. Wybucha ona w 1914 roku i trwa do 1918, kiedy to Polska 11 listopada odzyska oczekiwaną wolność. Galeria malarstwa Epoki literackie AntykŚredniowieczeRenesansBarokOświecenieRmantyzmPozytywizmModernizmMiędzywojnieLiteratura po 1939 Ściąga Onet Wiedza Podstawy filozoficzne epoki modernizmu Napisano: 08:54 Młoda Polska Fryderyk Nietzsche:- głosił kult indywidualizmu;- wyrażał przekonanie o „przewartościowaniu wszystkich wartości” – odrzucenie zasad moralnych sprzecznych z interesem silnych jednostek;- był za uprzywilejowaniem jednostek silnych i wartościowych; uważał, że nie powinny one ponosić odpowiedzialności moralnej za swoje czyny i mają prawo odrzucać to, co nie sprzyja ich rozwojowi;-Czytaj więcej w: Poradniki z kategorii Związek Literatury i sztuki w modernizmie. Na czym polega związek Literatury i sztuki w modernizmie??przykłady Modernizm, Młoda Europa, Młoda Polska, neoromantyzm, symbolizm - istnieje bardzo dużo nazw którymi można określać okres końca XIX w. Jednak są to tylko nazwy i nie powinny być dla nas najważniejsze. Prawdziwy problem tkwi w tym czy epoka ta rzeczywiście niosła ze sobą jakieś nowoczesne wartości, na co wskazuje pierwsza nazwa, czy też była tylko zmodyfikowaną kopią jednej z poprzednich epok, o czym świadczy druga. Myślę, że jak w większości przypadków prawda leży gdzieś po środku. Najłatwiej błąd popełnić można używając określenia neoromantyzm w stosunku do całości zjawisk w sztuce. Szczególnie dowodzi temu architektura, którą w ostatnich latach XIX w. najpowszechniej reprezentował styl nazywany secesją. Ma on niewiele wspólnego z królującym w romantyzmie neogotykiem. Z jednej strony widzimy nowe, wyzwolone, często radosne kształty, kolorowe mury, budowle pozbawione symetrii. Z drugiej zaś szare, strzeliste, przygnębiające, molochy przeniesione w niemal niezmienionej formie z średniowiecza. Wprawdzie w obu epokach bardzo popularna była stojąca w opozycji do pozytywistycznej praktyczności, bogata ornamentyka, szczególnie widoczna w architekturze wnętrz, ale była tylko jednym z szczegółów składającym się na ogólny wizerunek stylów, więc nie zmienia to faktu, że architektura jest tą dziedziną sztuki, która odróżnia romantyzm od modernizmu. Również malarstwo, chociaż w mniejszym stopniu, wskazuje na odmienność tych dwóch epok. Wynika to z przełomu impresjonistycznego, który dokonał się w latach siedemdziesiątych XIX w. Od tamtego momentu powstało wiele nowych technik malarskich, które nie miały żadnych odpowiedników w czasach wcześniejszych. W modernizmie tworzyli głównie impresjoniści, secesjoniści i symboliści. Porównując obrazy tych dwóch epok możemy jednak zauważyć dość istotne podobieństwo. Tkwi ono nie w sposobie malowania, ale w tematyce i w podejściu artysty do sztuki. Nie dokładne przedstawienie rzeczywistości jest dla niego najważniejsze, ale oddanie uczuć i pewnego, trudnego do uchwycenia klimatu. W dodatku klimat ten w obu epokach jest zadziwiająco podobny. Może mniej widać to u francuskich impresjonistów, ale za to wyraźnie odczuwa się, patrząc na obrazy Malczewskiego czy Wyspiańskiego. Zupełnie inna sytuacja panuje w muzyce modernizmu. Tam określenie neoromantyzm nie budzi żadnych wątpliwości i jest powszechnie stosowane. Tyle, że nie obejmuje ono całości zjawisk muzycznych epoki, ale tylko jeden z nurtów. Styl ten zrodził się w Niemczech i wpływał na kompozytorów całej Europy. Muzyka tworzących w duchu neoromantyzmu Wagnera, Brucknera, Wolfa - czołowych kompozytorów tamtych czasów charakteryzowała wzniosłość i patetyka. Najważniejszym, decydującym wyznacznikiem epok jest zawsze literatura. Problem z literaturą modernizmu polega na tym, że jest ona bardzo różnorodna i pełna sprzeczności. Dobitnie pokazuje to L. Staff który był sztandarowym przedstawicielem nurtu dekadenckiego, a już po kilku latach aktywnie propagował wzorce antyczne i klasycystyczne. Nie mniej jednak zaistniało pod koniec XIX w. wiele zjawisk, które pozwalają modernizm nazwać neoromantyzmem. Podobieństwo tych epok wzmacniane jest dodatkowo przez kontrast jaki obie tworzyły z dzielącym je pozytywizmem. Bez wątpienia szalenie ważny wpływ na charakter zarówno romantyzmu, jak i modernizmu miał stosunek do nauki. Historia powtórzyła się niemal w nie zmienionej formie. Oto po bujnym rozwoju, wspaniałych odkryciach okazuje się, że nauka musi nagle ustąpić mistycyzmowi, okultyzmowi, parapsychologii, intuicji. Podejście takie w obu epokach miało mocne podstawy filozoficzne. W romantyzmie tworzył je przede wszystkim Schelling, w modernizmie Bergson. Odbiło się to bardzo wyraźnie w twórczości ówczesnych pisarzy. Doskonale znane są Mickiewiczowskie zjawy, bądź diabły Słowackiego. Teraz pod koniec XIX w. bohaterami literackimi znowu stają się postacie nie z tego świata. Baudelaire w swojej poezji wychwalał szatana, Wyspiański wzorując się na Dziadach umieścił w Weselu duchy zmarłych przodków. Drugą cechą łączącą obie epoki była wizja poety. Nie był on zwykłym człowiekiem. Nie mieścił się w ramach społecznych. Na jego barkach spoczywało trudne zadanie ujawniania prawd tego świata. Był swego rodzaju kapłanem. Takie poglądy przedstawiają Mickiewicz w Małej improwizacji, Baudelaire w Albatrosie, Przybyszewski w Confiteor. Każdy z tych trzech artystów pokazuje ten problem trochę inaczej. Jeden stawia poetę na równi z bogiem, drugi pokazuje go jako nie pasującego do społeczeństwa, trzeci zupełnie oddziela go od publiki, ale u wszystkich najważniejsze jest, że stanowi on jednostką odrębną, należy do innego, lepszego gatunku. Naturalną konsekwencją takich poglądów była zupełna zmiana popularności różnych gatunków literackich. Wprawdzie fenomen powieści nie zdążył jeszcze do końca przeminąć i nadal była ona chętnie czytana, ale to właśnie poezja, podobnie jak w romantyzmie, stała się najważniejszym środkiem wyrazu. Do łask powrócił również niemal nieobecny w pozytywizmie, a jakże powszechny na początku XIX w. dramat. W Polsce najwybitniejszym kontynuatorem tradycji Krasińskiego, Słowackiego i Mickiewicza był Stanisław Wyspiański. Jego najsłynniejsze dzieło - Wesele wiele motywów czerpie z romantycznych Dziadów. Dwoma głównymi nurtami końca XIX w. były symbolizm i dekadentyzm. Jeśli przyjrzymy się dokładniej to zobaczymy, że ich zalążki znajdują się właśnie w romantyzmie. Praojca symbolizmu w Młodej Polsce widziano w Słowackim. I. Matuszewski, wskazuje na niego jako na poetę, który "często posługiwał się metodą sugerowania stanów psychicznych za pomocą obrazów wywołujących skojarzenia nastrojowe. Z kolei tak powszechne naśladowanie technik Słowackiego wynikało z pewnej legendy, która wyrosła wokół jego osoby. Przez wielu Polaków uznawany był za duchowego patrona modernizmu. Widzieli w nim samotnego indywidualistę, cierpiącego artystę, który był przecież wzorem osobowościowym nie tylko romantyzmu, ale także epoki końca wieku. Dekadentyzm jako drugi nurt również nie był niczym nowym. Z bardzo podobnymi postawami, tyle że w nieco łagodniejszej formie, mieliśmy do czynienia prawie sto lat wcześniej, kiedy to w Europie zapanował werteryzm. Tak samo jak dekadentyzm objawiał się odczuciem niesprawiedliwości istniejących norm społecznych, poczuciem wyobcowania wśród społeczeństwa, wiecznym niepogodzeniem się ze światem. Tak samo dekadenci jak i "werteryści" szukali ukojenia w kontemplowaniu natury, sztuki i piękna. I tak samo często ukojenia tego nie znajdowali, więc jedyne wyjście widzieli w samobójstwie. Widać więc wyraźnie, że romantyzm i modernizm mają ze sobą wiele wspólnego, zwłaszcza w dziedzinie literatury. Oczywiście istnieją także liczne różnice pomiędzy tymi dwoma epokami, ale nie zmienia to faktu, iż są one sobie najbliższe. Tak więc mowa o neoromantyzmie jest w znacznej mierze uzasadniona, zwłaszcza kiedy uświadomimy sobie, że przedrostek neo- oznaczy nowy. Nowy romantyzm wcale nie musi, a wręcz nie powinien być dokładną kopią oryginału. Używając określenia neoromantyzm trzeba również pamiętać, że nie jest on synonimem modernizmu. Ten drugi określa epokę wkładając ją w ramy czasowe, pierwszy określa styl tej epoki, a dokładnie jeden z nich. Czas 1880-1900 twórcy europejscy: Ch. Baudelaire, J. A. Rimbauld, P. Verlaine, S. Mallarme, O. Wilde, A. Strindberg, R. M. Rilke, A. Błok, A. Czechow, M. Maeterlinck, H. Ibsen, G. B. Shaw; polscy: S. Wyspiański, G. Zapolska, S. Przybyszewski, W. Reymont, S. ŻeromskiReprezentatywne gatunki dramat, powieść, aforyzmNowatorska tendencja w sztuce i literaturze przełomu XIX i XX w. W literaturze polskiej pojęcie to występuje często jako synonim Młodej Polski albo określenie wstępnej fazy jej rozwoju, ale tendencje modernistyczne miały charakter międzynarodowy. Znamienny był dla nich protest wobec kultury mieszczańskiej, poczucie kryzysu kultury (dekadentyzm, pesymizm) i poszukiwanie nowych form ekspresji (symbolizm, kult „sztuki dla sztuki”, zjawisko cyganerii artystycznej skłóconej ze środowiskiem filistrów; później naturalizm, ekspresjonizm, intuicjonizm). Najważniejsze ośrodki znajdowały się we Francji i Niemczech ( wpływ filozofii H. Bergsona, A. Schopenhauera i F. Nietzschego), ale charakterystyczne było twórcze włączenie się do ogólnoeuropejskiego nurtu kultury państw dotąd pozostających na uboczu. Filozofia modernizmu to przede wszystkim trzy nazwiska: Schpenhauer, Nietzsche i Bergson. Pierwszy z nich tworzył na przełomie wieków(XVIII i XIX), ale dopiero pod koniec stulecia przypomniano sobie jego koncepcjach. Dwaj następni działali w drugiej połowie stulecia. Tych trzech wielkich myślicieli łączyła potrzeba szukania całkowicie nowych dróg rozwoju filozofii-zupełnie odmiennych niż dotychczasowe. Każdy z nich całkowicie zwątpił w wartość dokonań swoich poprzedników, każdy też starał się „zacząć do samego początku”, aby stworzyć ideę, którą można by przeciwstawić podstawowym założeniom znajdującej się w głębokim kryzysie artykuł aby odblokować treśćFilozofia modernizmu to przede wszystkim trzy nazwiska: Schpenhauer, Nietzsche i Bergson. Pierwszy z nich tworzył na przełomie wieków(XVIII i XIX), ale dopiero pod koniec stulecia przypomniano sobie jego koncepcjach. Dwaj następni działali w drugiej połowie stulecia. Tych trzech wielkich myślicieli łączyła potrzeba szukania całkowicie nowych dróg rozwoju filozofii-zupełnie odmiennych niż dotychczasowe. Każdy z nich całkowicie zwątpił w wartość dokonań swoich poprzedników, każdy też starał się „zacząć do samego początku”, aby stworzyć ideę, którą można by przeciwstawić podstawowym założeniom znajdującej się w głębokim kryzysie kultury. Właśnie świadomość tego kryzysu jest drugim czynnikiem łączącym przywołanych filozofów. Filozofia Schopenhauera, niedoceniana w romantyzmie, przeżywa niezwykły renesans w okresie kryzysu mieszczańskich wartości. Różnej kategorii pesymiści i dekadenci końca XIX wieku wczytywali się w księgi tego niemieckiego myśliciela niczym w katechizm. Przejmowali z nich jednak niezdrowe nauki, jak choćby pogląd, że życie ludzkie jest bezcelowe, podtrzymują je tylko ślepe siły. Świat dla człowieka jest samym piekłem, w którym szatańskie męczarnie zadają sobie nawzajem ludzie. Wyjściem z takiej sytuacji, według propozycji filozofa byłoby odseparowanie się od społeczeństwa i zrezygnowanie z wszelkiego działania i z woli życia, bo i tak szczęcie jest nieosiągalne, gdyż egzystencji ludzkiej towarzyszy uczucie niedosytu, wynikające z niemożliwości zrealizowania pragnień. Ilustracją takiej postawy jest na przykład obraz cierpiącego człowieka w wierszu Staffa „Deszcz jesienny” czy tragicznie dzieje ludzkości w Hymnach Kasprowicza, u poety ujawniło się Schopenhauerowskie współczucie dla człowieczej doli, przechodzące nawet w heroiczny prometeizm. Dał też o sobie znać modernistyczny bunt przeciw Bogu za to, że stworzył zły świat. Filozofia Nietzschego była wyrazem zarówno rozkładu kultury mieszczańskiej jak i próbą wyjścia z tego ideowego kryzysu, jaki zaznaczył się pod koniec XIX wieku w dziedzinie etyki (pewna dewaluacja norm moralnych), w filozofii(zwątpienie w rozumowe poznanie świata) oraz w życiu społecznym i obyczajowym (zakwestionowanie kapitalistycznej ekonomiki, poczucie zagrożenia i osamotnienia jednostki). Ilustracją takiej postawy jest Rodion Romanowicz Raskolnikow, bohater „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego. Bohater popełnia zbrodnię, której konsekwencją jest konieczność popełnienia kolejnej. Przemoc rodzi przemoc. Nigdy nie zabija się dla innych, zabija się zawsze dla samego siebie. Ofiarą zbrodni nie jest faktyczna ofiara, lecz także morderca. Głównym motywem jego morderstwa była chęć sprawdzenia się, bądź udowodnienia, że jest człowiekiem nadzwyczajnym, wyjątkowym-nadczłowiekiem. Pogląd ten znajduje oparcie w filozofii Nietschego, który przyznawał jednostkom wyjątkowym, ponadprzeciętnym wolność absolutną. Nadczłowiek zdaniem niemieckiego filozofa-mógł sobie pozwolić na kwestionowanie wartości moralnych będących fundamentem etyki chrześcijańskiej. Raskolinkow usprawiedliwiał swoje morderstwo, twierdził, że chciał zdobyć pieniądze i dzięki temu pomóc najbiedniejszym mieszkańcom Petersburga. Uważał lichwiarkę za „podłą wesz”, okrutnego człowieka z premedytacją krzywdzącą bliźnich znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. … Kolejnym wielkim myślicielem w epoce modernizmu był Henryk Bergson, jego zdaniem artysta kieruje się intuicją poznaje świat najgłębiej najpełniej staje się dzięki temu rewelatorem jedynej prawdy. Zarówno poglądy Schopenchauera, Nietzschego, jak i Bergsona miały poważny wpływ na europejską i polską literaturę modernizmu, ponieważ sposób radykalny przeciwstawiały się pozytywistycznemu porządkowi społeczno-moralnemu, budziły one gwałtowne nieraz protesty różnych myślicieli.

związki literatury i filozofii w epoce modernizmu